Tục ngữ dân gian

Hlang ia tơ đeh, h’lang pơ tao kơ niê (Trật tự Buôn làng)

Gốc (Jrai): 'Hlang ia tơ đeh, h’lang pơ tao kơ niê'

Dịch nghĩa: 'Suối có nguồn, làng có chủ'

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ này là sự khẳng định về tính quy luật và trật tự trong cả tự nhiên lẫn xã hội Jrai.

• Tính Tổ chức: Tương tự như nước suối phải có nguồn gốc rõ ràng, buôn làng phải có người đứng đầu (pơ tao - chủ) để lãnh đạo, duy trì kỷ cương và giải quyết tranh chấp.
• Đề cao Người lãnh đạo: Nhấn mạnh vai trò của Già làng hoặc Chủ làng trong việc ổn định và phát triển cộng đồng.

Kon chim mầu, gu mạ nui mâu plơi (Nơi an cư)

Gốc (Jrai): 'Kon chim mầu, gu mạ nui mâu plơi'

Dịch nghĩa: 'Chim có tổ, con người có làng'

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ sử dụng sự so sánh tự nhiên để khẳng định tầm quan trọng của buôn làng (plơi) đối với cuộc sống con người.

• Tính Cộng đồng: Giống như tổ chim là nơi cư ngụ, sinh sản và bảo vệ chim non, buôn làng là nơi an toàn, là quê hương, cung cấp sự hỗ trợ và là nguồn gốc của bản sắc cá nhân.
• Gắn bó Đất đai: Nhắc nhở người Jrai về sự gắn bó mật thiết với nơi chôn nhau cắt rốn, và trách nhiệm bảo vệ buôn làng.

Amania a nai, ama phă ia pơm (Biết ơn Nguồn sống)

Gốc (Jrai): 'Amania a nai, ama phă ia pơm'

Ý nghĩa: 'Biết trân trọng nguồn nước và đất đai.' (Mô tả hành vi biết ơn, ví như mẹ hiền, cha rộng lượng)

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ này là lời răn dạy về tinh thần bảo tồn và tôn trọng các vị thần thiên nhiên (Yang).

• Tôn thờ Đất và Nước: Đất đai (phă) và Nước (ia) là những yếu tố nuôi dưỡng con người, vì vậy cần phải được trân trọng, bảo vệ, coi như cha mẹ.
• Triết lý Bảo tồn: Nhắc nhở cộng đồng về ý thức sử dụng tài nguyên có chừng mực, tránh lãng phí, để đảm bảo sự sống lâu dài cho buôn làng.