Tục ngữ về kinh nghiệm sống

Ngã dleh, rơ beh bong (Giá trị của Mồ hôi)

Gốc (Jrai): 'ngã dleh, rơ beh bong'

Dịch nghĩa: 'Làm mệt mới có ăn' (hoặc 'Có làm thì mới có ăn')

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ này là lời khuyến khích mạnh mẽ tinh thần lao động, siêng năng của người Jrai.

• Triết lý Đổi công: Khẳng định mối quan hệ nhân quả: công sức (ngã dleh - làm mệt) phải đi đôi với thành quả (rơ beh bong - có ăn).
• Đề cao Tự lập: Tinh thần tự chủ, tự lập được đề cao, nhắc nhở con người phải dựa vào sức lao động của chính mình.

Mã tơn gan apan drơi (Niềm vui Hội ngộ)

Gốc (Jrai): 'mã tơn gan apan drơi'

Dịch nghĩa: 'Tay bắt mặt mừng'

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ này miêu tả sự vui mừng, thân mật khi gặp gỡ nhau, đặc biệt sau một thời gian dài xa cách.

• Tình cảm Cộng đồng: Nhấn mạnh tầm quan trọng của giao tiếp xã hội và sự gắn bó trong buôn làng. Sự mừng rỡ thể hiện sự trân trọng lẫn nhau.
• Tôn trọng Khách: 'Tay bắt mặt mừng' cũng là một nghi thức cho thấy sự hiếu khách và thân thiện của người Jrai.

Kơ yây anet nhu guen tơ pă (Dạy dỗ từ Thơ ấu)

Gốc (Jrai): 'kơ yây anet nhu guen tơ pă'

Dịch nghĩa: 'Cây bé uốn thẳng'

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ sử dụng hình ảnh cây non, măng tre để so sánh với việc giáo dục con cái.

• Triết lý Giáo dục: Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc uốn nắn, dạy dỗ con cái từ khi còn nhỏ (còn thơ dại), vì lúc đó dễ tiếp thu cái hay, cái đẹp, và hình thành nhân cách tốt.
• Trách nhiệm Cha mẹ/Cộng đồng: Giáo dục không chỉ là việc của gia đình mà là trách nhiệm của toàn bộ buôn làng để tạo ra những người biết nghe lời và có ích cho xã hội.

Hrơi hngoan siu ia (Cội nguồn Đất mẹ)

Gốc (Jrai): 'hrơi hngoan siu ia, hrơi hoai siu tang'

Dịch nghĩa: 'Mang nước trong lòng đất, mọi sự sống đều từ đất mà ra.'

Ý nghĩa:

Câu tục ngữ này là sự tôn vinh Thần Đất (Yang Đất), một trong những thần linh quan trọng nhất của người Jrai.

• Triết lý Cội nguồn: Khẳng định Đất đai (Hrơi) là nơi chứa đựng nước và là nguồn gốc của mọi sự sống (thực vật, lúa gạo, và con người).
• Trách nhiệm Bảo vệ: Nhắc nhở người dân phải biết ơn và có trách nhiệm bảo vệ đất đai, vì nó là Mẹ nuôi dưỡng cộng đồng.